Η χειρουργική λήψη σπέρματος αποτελεί μία ειδική επεμβατική μέθοδο στα πλαίσια θεραπείας με εξωσωματική γονιμοποίηση, κατά την οποία το σπέρμα λαμβάνεται από τους όρχεις ή την επιδιδυμίδα, μία ανατομική δομή που βρίσκεται σε επαφή με τον όρχι και λειτουργεί ως όργανο ωρίμανσης και αποθήκευσης των σπερματοζωαρίων.

Συχνότερες ενδείξεις αποτελούν καταστάσεις οι οποίες δυσχεραίνουν τη φυσιολογική εκσπερμάτιση ή παρεμποδίζουν την ελεύθερη διέλευση του σπέρματος μέσω των εκφορητικών πόρων, όπως π.χ επί αποφρακτικής αζωοσπερμίας ή βαζεκτομής.

Η επέμβαση τυπικά πραγματοποιείται την ημέρα της συλλογής ωαρίων υπό γενική ή τοπική αναισθησία. Ο ιστός που λαμβάνεται παραδίδεται άμεσα στο εμβρυολογικό εργαστήριο προς επεξεργασία και ανεύρεση σπερματοζωαρίων κατάλληλων προς χρήση. Ενδεδειγμένη τεχνική γονιμοποίησης σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η μικρογονιμοποίηση με ICSI. Σε περίπτωση περίσσειας σπέρματος υπάρχει η δυνατότητα κατάψυξης για μελλοντική χρήση εφόσον χρειαστεί.

Παρόλο που οι τεχνικές οι οποίες χρησιμοποιούνται είναι σε γενικές γραμμές ασφαλείς, σπανιότερα μπορεί να συνοδεύονται από επιπλοκές όπως λοίμωξη, αιμάτωμα ή ατροφία του όρχεως. Η εμπειρία του χειρουργού σε συνδυασμό με την επιλογή της κατάλληλης μεθόδου αποτελούν τις προϋποθέσεις για την ελαχιστοποίηση της πιθανότητας εμφάνισης επιπλοκών.

Η επιτυχία της θεραπείας εξαρτάται κυρίως από παράγοντες οπως οι ενδείξεις της χειρουργικής λήψης του σπέρματος, η ποιότητα των σπερματοζωαρίων, καθώς επίσης και το ιατρικό ιστορικό του ζευγαριού.