Τα ωάρια αποτελούν τα γεννητικά κύτταρα της γυναίκας και βρίσκονται στις ωοθήκες. Δημιουργούνται και αποθηκεύονται στην ωοθήκη κατά την διάρκεια της εμβρυικής ζωής. Αξίζει να σημειωθεί πως κάθε γυναίκα γεννιέται με έναν συγκεκριμένο αριθμό ωαρίων, ο πληθυσμός και ποιότητα των οποίων τείνει να μειώνεται κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής ηλικίας. Στην εμμηνόπαυση οι ωοθήκες έχουν απολέσει σχεδόν το σύνολο του πληθυσμού των ωαρίων και καθίστανται μη λειτουργικές. Παρόλο που κατά μέσο όρο η εμμηνόπαυση τοποθετείται χρονικά περίπου στα 50 έτη ζωής, ο ρυθμός απώλειας των ωαρίων και η χρονική στιγμή έλευσής της διαφέρει σημαντικά από γυναίκα σε γυναίκα.

Συνεπώς η διερεύνηση της ωοθηκικής εφεδρείας αφορά την κατά προσέγγιση εκτίμηση του αποθέματος των ωαρίων, του δυνητικά διαθέσιμου προς γονιμοποίηση στο μέλλον. Κατά την τελευταία 20ετία τεκμηριώθηκαν επαρκώς συγκεκριμένοι αιματολογικοί και υπερηχογραφικοί δείκτες, οι οποίοι αντικατοπτρίζουν την ωοθηκική εφεδρεία με μία σχετική ακρίβεια και αξιοπιστία.

Στους εν λόγω δείκτες περιλαμβάνονται οι εξής:

AMH (αντιμυλλέριος ορμόνη): Παράγεται από τα ωοθυλάκια (δομές εντός της ωοθήκης όπου φυλάσσονται τα ωάρια) και αποτελεί αρκετά αξιόπιστο δείκτη της ωοθηκικής εφεδρείας. Η αιμοληψία μπορεί να πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε ημέρα του κύκλου.

Υπερηχογραφική μέτρηση των μικρών ωοθυλακίων σε κάθε ωοθήκη (AFC): Απλή και ανώδυνη μέτρηση, η οποία πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια του τυπικού διακολπικού υπερηχογραφήματος. Παρά το γεγονός ότι παλαιότερα συστηνόταν μέτρηση των ωοθυλακίων κατά τις πρώτες ημέρες της περιόδου, πλέον γνωρίζουμε ότι η εξέταση είναι αξιόπιστη σε οποιαδήποτε ημέρα του κύκλου.

FSH: Τείνει να αντικατασταθεί από τους δύο παραπάνω δείκτες, λόγω της ευρείας διακύμανσης των επιπέδων της και της ανάγκης για επαναλαμβανόμενες μετρήσεις. Εντούτοις, μπορεί ακόμη να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες, ειδικότερα σε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας.

Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται μία σύγχυση μεταξύ εννοιών όπως ωοθηκική εφεδρεία, ποιότητα ωαρίων, πρόωρη εμμηνόπαυση, πιθανότητα επίτευξης κύησης μελλοντικά κ.α. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την πρόκληση υπέρμετρου άγχους στη γυναίκα ή στο ζευγάρι και την πραγματοποίηση μιας σειράς περιττών διαγνωστικών εξετάσεων.

Η ωοθηκική εφεδρεία, αν και αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο, δεν αρκεί από μόνη της ώστε να εκτιμηθεί αξιόπιστα η ποιότητα των ωαρίων ή/και η πιθανότητα μελλοντικής εγκυμοσύνης. Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη ότι κυρίαρχο ρόλο στην επίτευξη κύησης διαδραματίζει η ποιότητα των γαμετών (ωαρίου, σπερματοζωαρίου), η αξιολόγηση της ωοθηκικής εφεδρείας θα πρέπει παράλληλα να συνεκτιμώνται και άλλοι παράγοντες όπως γενετικοί, περιβαλλοντικοί και η ηλικία του ζευγαριού. Επομένως, η συμβουλευτική σχετικά με την ωοθηκική εφεδρεία οφείλει, αφενός να είναι ακριβής και ξεκάθαρη σε σχέση με την κλινική της σημασία και αφετέρου να ακολουθεί μία συνδυαστική και ολιστική προσέγγιση που θα περιλαμβάνει τις ενδείξεις διερεύνησης, το ιατρικό ιστορικό, την παρουσία ή μη υπογονιμότητας καθώς επίσης και την βαθύτερη επιθυμία της γυναίκας ή του ζευγαριού ως προς τον οικογενειακό προγραμματισμό.